Doğa Kültür ve Yaşam Derneği ile birlikte yerel halk ve kamu kurumlarıyla birlikte çizgili sırtlanların yaşaması için 2007 yılından bu yana Şanlıurfa’nın Birecik ilçesinde çalıştık. Bu kapsamda türün varlığını ve yaşam alanlarını araştırdık. Yerel halkla doğrudan koruma ve farkındalık çalışmaları yürüttük. Birecik Bozkırları’nın resmî koruma statüsü kazanması için savunuculuk çalışmaları yaptık.
Çizgili sırtlanların (Hyaena hyaena) bir zamanlar Güney Ege, Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu’da yaygın olarak yaşadığı biliniyor. Günümüzde Şanlıurfa il sınırlarındaki kayalıklı alanlarda yaşamlarını sürdürüyorlar. Bozkırlar, yarı çöl alanları ve kayalık bölgeler türün başlıca yaşam alanları arasında bulunuyor.
Kirli açık sarı renkteki gövdelerinin üzerinde 6–10 santimetre genişliğinde, siyaha yakın koyu şeritler bulunuyor. Enselerinden bellerine kadar uzanan sert ve dik kıllardan oluşan yeleleri ve arka bacaklarından daha uzun olan ön bacakları, çizgili sırtlanların belirgin özellikleri arasında. Geceleri aktif olan çizgili sırtlanlar aile hâlinde yaşıyor ve temel olarak hayvan ölüleriyle besleniyor. Çizgili sırtlanların yakalanması, öldürülmesi ve onlara zarar verilmesi kesinlikle yasak.
Çalışmalarımız
2007 ve 2008 yıllarında Birecik’teki bozkır köyleri ve çevresinde yürüttüğümüz saha çalışmalarıyla çizgili sırtlanların bölgedeki varlığını görsel kayıtlarla belgeledik ve yaşam alanları hakkında bilgi elde ettik.
Bölge halkının uzun zamandır tanıdığı çizgili sırtlanlar, avcılık nedeniyle bilinçsizce öldürülüyordu. Birleşmiş Milletler GEF Küçük Destek Programı’nın desteğiyle pilot alanlarda farkındalık çalışmaları yürüttük. “Bozkır da Güzeldir” kampanyası ve savunuculuk faaliyetleriyle yerel halkın ve karar vericilerin türe yaklaşımının değişmesini ve koruma çalışmalarına destek vermelerini sağladık.
“Bozkırı Köylüler Koruyor” çalışması kapsamında çizgili sırtlanların ilçede ve köylerde yaşayan insanlar tarafından sahiplenilmesini ve yerinde korunmasını destekledik. Yerel halkın desteğinin yanında kalıcı bir yasal korumaya ihtiyaç duyulması üzerine, dönemin T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı yetkilileri, yerel karar vericiler ve muhtarlıklarla birlikte Birecik Bozkırları Yaban Hayatı Geliştirme Sahası ön etüt çalışmasını tamamladık. Etüt raporunun ilgili kurumlara iletilmesinin ardından sürecin ilerlemesi için çalışmalarımızı sürdürdük.
On üç yıl süren çalışmalar sonucunda Birecik Bozkırları, 12 Mayıs 2020 tarihinde Yaban Hayatı Geliştirme Sahası ilan edilerek resmî koruma statüsüne kavuştu. Böylece çizgili sırtlanların ve çöl varanlarının yaşadığı Birecik Bozkırları resmen koruma altına alındı.
Ortaklarımız ve işbirliği yaptığımız kurumlar
Doğa Kültür ve Yaşam Derneği, Birleşmiş Milletler GEF Küçük Destek Programı (SGP), dönemin T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı, yerel karar vericiler, muhtarlıklar ve Birecik halkı.