Doğa Derneği, çobanlardan uluslararası ortaklarına geniş bir ağla küçük akbabaların yaşaması için 2005 yılından bu yana çalışıyor. Bu kapsamda türün nüfusunun ve üzerindeki tehditlerin belirlenmesi, türün üzerindeki en önemli tehdit olan elektrik direklerinin izole edilmesi ve çoban ağımızla izleme çalışmalarını gerçekleştiriyoruz.
Küçük akbabalar (Neophron percnopterus), Dünya Doğa Koruma Birliği’nin (IUCN) Kırmızı Listesi’nde tehlikede (EN) kategorisinde yer alıyor. Türün dünyada 18.600- 54.000 bireyi kaldığı tahmin edilirken, Avrupa’da ise popülasyonları yalnızca 6.100-9.000 bireyden oluşuyor. Türkiye, bu nadir kuş türünün Avrupa popülasyonunun yarıya yakınına ev sahipliği yapıyor. Bu nedenle küçük akbaba araştırma, koruma ve farkındalık çalışmaları büyük önem taşıyor.
Çalışmalarımız
2005 yılında başladığımız araştırma çalışmalarıyla 3 bin km2’nin üzerinde bir alanı kapsayan Nallıhan Tepeleri ve Kirmir Vadisi Önemli Doğa Alanları’nın, küçük akbabalar için oldukça önemli yaşam alanlarını barındırdığını belirledik. Gelinen son noktada 90’ı aktif durumda olan toplam 109 yuva tespit edilen bölgede, üreme başarısının da yüksek olduğunu gördük. İlerleyen yıllarda çalışmalarımız Sivas Hafik ve Kayseri Soğanlı Dağları’nda devam etti. Bu alanlarda toplam 24 üreyen çift olduğunu belirledik. Son olarak araştırma çalışmalarımız Bolkar Dağları’nın da içerisinde bulunduğu Orta Toroslar’da yoğunlaşmaya başladı. 2021 yılında alandaki öncül verileri elde ettik ve takip eden her yıl düzenli olarak saha araştırmaları gerçekleştirdik. Mevcut durumda bölgede 33 küçük akbaba yuva alanı belirledik. Yerel halk; özellikle çobanlar ve genç kuş gözlemcileri, küçük akbaba yuva araştırmaları ve izleme çalışmalarımıza aktif olarak katılım gösterdi. Akbabalarla yakın etkileşim içerisinde yaşayan 162 çoban ve konargöçerin yer aldığı bir ağ kurduk. Çoban Ağı ismini verdiğimiz bu ağ sayesinde akbabaların ve diğer pek çok yaban hayvanının bölgedeki hareketleri ve karşılaştıkları tehditler hakkında güncel veriler elde ediyoruz.
Küçük akbabaların Türkiye’de karşı karşıya kaldıkları tehditleri ortaya koyduğumuz bu çalışmalarla, türe yönelik tehditleri ortadan kaldırmak için çalışmalarımızı sürdürüyoruz. 2021-2025 yılları arasında, Mersin, Ankara ve Adana dahil olmak üzere tür açısından öncelikli alanlarda 348 adet tehlikeli elektrik direği izole edildi. Bu sayede 40 kilometrenin üzerinde bir alan küçük akbabalar için izole edilerek güvenli hale getirilmiş oldu. Bu süreçte, küçük akbabaların güvenli bir şekilde göç edebilmesi için, 14 ülkeden uzman kuruluşla birlikte çalıştık.
Türün korunmasını ve daha iyi tanınmasını sağlayan bilimsel yayınlar ortaya koyduk. Küçük akbabaların yaşamını tehdit eden zehirlenme vakalarına karşı, zehirlenmiş hayvanlarla karşılaşıldığında yapılması gerekenleri anlatan bir yönlendirme kitapçığı hazırladık. Beypazarı’ndaki küçük akbaba üreme biyolojisini konu alan bilimsel makalemiz yayınlandı.
Göç yollarının güvenli hale gelmesi amacıyla Kuzey Makedonya, Bulgaristan ve Türkiye’de tehlikeli elektrik hatlarının belirlenmesi ve izole edilmesi için Avrupa Birliği’nin LIFE programı aracılığıyla ortaklarımızla 2025-2030 yılları arasını kapsayan “Güneydoğu Avrupa’da Tehlikeli Elektrik Hatlarının Yenilenmesi Yoluyla Küresel Olarak Nesli Tükenmekte Olan Kuşların Ölüm Riskinin Azaltılması (EP for Birds LIFE)” isimli projemize başladık.
Küçük akbaba koruma çalışmalarına destek oluşturmak için gönüllülerimizle birlikte 2022 yılında 44. İstanbul Maratonu’na katıldık.
Geçmişten günümüze yürüttüğümüz tüm küçük akbaba çalışmalarını konu alan kısa filmleri Doğa Derneği Youtube Kanalı, Youtube.com/@DogaVision kanalımızdan izleyebilirsiniz.
Çoban Ağı
Anadolu’da doğayla iç içe yaşayan çobanlarla birlikte yürütülen öncü bir doğa koruma modeli. Özellikle küçük akbaba gibi nesli tehlike altındaki türlerin göç yollarının yerel bilgiyle izlenmesi, olası zehirlenme vakalarının daha hızlı tespit edilmesini sağlıyor.
2018 yılından bu yana Ankara ve Mersin’de yürüttüğümüz tür koruma ve araştırma çalışmalarının yanı sıra, yörede yaşayan insanlarla görüşmeler gerçekleştirerek küçük akbabaların yaşam döngülerini takip ettik ve karşı karşıya oldukları tehditleri belirledik.
Bu kapsamda Ankara’daki çobanlar ve Mersin’deki göçer yörük topluluklarıyla bir “Çoban Ağı” kurduk. Bu ağ sayesinde, göç rotaları; canlıların yuva kurma, beslenme davranışları ve mevsimsel hareketlilik gibi verilerin yanı sıra, çobanların küçük akbaba ve diğer kuşlarla ilgili gözlemlerini ve sahip oldukları bilgileri kayıt altına aldık.
Ortaklarımız ve işbirliği yaptığımız kurumlar
RSPB, BSPB, BirdLife International, Elektrik Dağıtım Şirketleri.
